Żywienie ogórka

Na jakość i wielkość plonu ogórka wpływają wszystkie elementy uprawy począwszy od wysiewu nasion aż do zakończenia zbiorów. Jednym z ważniejszych czynników decydujących o sukcesie w produkcji ogórka jest odpowiednie nawożenie.

Ogórek wytwarza dużą masę pędów, liści oraz owoców. Poprzez wielokrotny zbiór, rośliny zmusza się do jeszcze intensywniejszego plonowania, natomiast ich system korzeniowy jest bardzo płytko, choć rozlegle rozłożony, ale tylko w górnej warstwie gleby, niezdolny do korzystania ze składników pokarmowych znajdujących się w niej głębiej. Dlatego ogórek należy do roślin wymagających intensywnego odżywiania. Warto zwrócić uwagę na rodzaj gleby przeznaczonej pod uprawę tego warzywa oraz na jej zasobność w składniki pokarmowe. Jeszcze przed rozpoczęciem uprawy należy ustalić w jakiej ilości, w jaki sposób i jakie nawozy do niej dostarczyć, aby zapewnić roślinom optymalne warunki do wzrostu i plonowania.

O tym ile i czy w ogóle jest potrzeba dostarczenia konkretnych nawozów przedsiewnie oraz o ilości i rodzaju nawozów stosowanych pogłównie, powinna decydować zasobność gleby w makroelementy czyli składniki pokarmowe, które potrzebne są roślinom w dużej ilości (azot, fosfor, potas oraz wapń i magnez), a także w mikroelementy, które pobierane są przez rośliny w niewielkiej ilości. Dlatego wiosną należy wykonać analizę chemiczną gleby. Laboratoria, które ją wykonują oferują również opracowanie zaleceń co do ilości, formy i terminu zastosowania określonego nawozu.
 
Próba gleby dostarczona do laboratorium powinna dobrze reprezentować miejsce przeznaczone pod uprawę ogórka. Przyjmuje się, że aby przygotować próbę z 1 ha, należy pobrać glebę z 15- 20 punktów (z wierzchniej warstwy na głębokość ok. 20 cm) w miarę równomiernie rozmieszczonych na tej powierzchni i dokładnie wymieszać je ze sobą. Następnie z tej mieszaniny trzeba pobrać 1 próbę w ilości wymaganej przez laboratorium.

Nawożenie pogłówne
Nawożenie pogłówne ma na celu dostarczenie części dawek składników przewidzianych na cały okres wegetacji, których w całości nie można było zastosować przedsiewnie ze względu na ryzyko zbyt wysokiej ich koncentracji, a także z tego powodu, że składnik, którym się nawozi, a który jest łatwo wymywany z gleby, nie zostanie w pełni wykorzystany przez roślinę, gdy będzie dostarczony jednorazowo. Ten rodzaj nawożenia stosuje się również wtedy, gdy obserwowane są objawy niedożywienia jakimś składnikiem. Niedobory makroelementów uzupełnia się w trakcie wegetacji, dając nawozy przeważnie pod korzeń, a mikroelementów – dolistnie.

Potrzeba nawożenia pogłównego wynika przede wszystkim z wiosennej analizy chemicznej gleby. Jeśli jednak po uzupełnieniu brakujących składników stan roślin jest niezadowalający, to aby prawidłowo ocenić czego brakuje roślinom, najbezpieczniej jest wykonać dodatkową analizę chemiczną gleby lub liści. Jednak trzeba się liczyć z tym, że każda analiza zajmuje przynajmniej kilka dni, a potrzeby pokarmowe roślin dobrze jest zaspokoić w jak najkrótszym terminie od wystąpienia zaburzeń we wzroście. Mimo to dobrze jest ją wykonać, ponieważ prawidłowe rozpoznanie objawów niedoboru lub czasami nadmiaru składników pokarmowych nie jest łatwe. Utrudnia je działanie innych czynników, które mogą zmienić wygląd roślin, np. stosowane herbicydy, środki ochrony roślin, susza.

[NEW_PAGE]Plonotwórczy azot
Obserwując rośliny warto pamiętać, że objawy niedoboru makroelementów zaczynają się na najstarszych liściach i mogą przemieszczać się na młodsze (z wyjątkiem wapnia). Natomiast objawy niedoboru mikroelementów obserwuje się głównie na najmłodszych liściach.

Azot prawie zawsze, poza dawką startową, przewidziany jest do podania w formie nawożenia pogłównego, ponieważ ogórek ma bardzo duże potrzeby w stosunku do tego pierwiastka. Azot jest łatwo wymywany z gleby i po zimie jest go zbyt mało, aby zaspokoić potrzeby roślin. Z kolei nie można stosować jednorazowo zbyt dużych dawek tego składnika, ponieważ to mogłoby wywołać dużą koncentrację nawozu w roztworze glebowym i spowodować zahamowanie wzrostu. Przyjmuje się, że jednorazowa dawka azotu w czystym składniku powinna mieścić się w granicach 20-50 kg/ha. Wyższe jednorazowe dawki tego składnika można stosować na glebach mocniejszych, zasobnych w próchnicę. Mniejsze, a częściej stosowane na glebach lżejszych. Także mniejsze dawki jednorazowe zaleca się stosować kilkakrotnie na plantacjach nawadnianych. W tym przypadku jednak sumę tych jednorazowych dawek można zwiększyć o około 30%w stosunku do tej jaka wynika z analizy chemicznej gleby. Pierwsze nawożenie pogłówne azotem stosuje się w fazie 2-3 liści właściwych. Jeżeli istnieje potrzeba dalszego nawożenia azotowego, to należy pamiętać, że ostatnią dawkę azotu stosuje się na początku kwitnienia, ponieważ późniejsze dokarmianie tym składnikiem pogarsza jakość owoców, szczególnie tych, które przeznacza się do kwaszenia (powstawanie pustych komór). W nawożeniu pogłównym używa się nawozy szybko działające, takie jak saletra amonowa oraz saletra wapniowa. Dobrze wykonać to na krótko przed spodziewanym deszczem, aby uniknąć miejscowego poparzenia liści przez nawóz. W przypadku posiadania deszczowni podlanie po zastosowaniu nawozów rozwiązuje problem. Niektórzy producenci stosują dokarmianie dolistne roślin roztworem mocznika  raz na dwa tygodnie. Aby uniknąć poparzenia liści zabieg ten, jak i inne zabiegi dolistne, wykonuje się podczas pochmurnej pogody lub w godzinach wieczornych. Przy objawach niedoboru azotu, najstarsze całe liście stają się bladozielone, a później żółkną. Zmiany te przenoszą się na młodsze liście. Łodygi stają się cienkie. Owoc jest krótki i gruby, w części przykwiatowej, zniekształcony.

Fosfor i potas
Przy zapewnieniu odpowiedniego pH dla dobrego przyswajania fosforu (pH 6-6,5) i odpowiedniej dawce nawozów fosforowych dostarczonych roślinie przed siewem nasion lub sadzeniem rozsady, nawożenie pogłówne tym składnikiem jest zbędne. Jeżeli pobieranie fosforu przez roślinę jest ograniczone, przemieszcza się on ze starszych liści do młodszych, wywołując tym samym objawy niedoboru: rośliny wytwarzają małe, matowe, szarozielone liście; najstarsze liście mogą na całej powierzchni blaszki przybierać barwę jaskrawożółtą, podczas gdy młodsze pozostają zielone. Zaobserwowane braki fosforu można uzupełnić poprzez opryskiwanie roślin dostępnymi nawozami dolistnymi.
 
Ogórek pobiera z gleby więcej potasu niż azotu. Zaopatrzenie gleby tym składnikiem pokarmowym przed siewem nie zawsze wystarcza, aby zaspokoić potrzeby roślin w trakcie wegetacji. Niedobór potasu objawia się na starszych liściach. Na brzegach blaszki liściowej pojawia się początkowo typowa chloroza (zanik zielonego barwnika – chlorofilu), która postępuje w kierunku środka liścia, wypełniając przestrzenie między nerwami. Później zmienione tkanki liścia zasychają. Te objawy postępują w kierunku młodszych liści. Owoce ogórka przy braku potasu nie mogą się jedynie prawidłowo rozwinąć – od strony łodygi przewężają się, natomiast na końcach charakterystycznie rozszerzają. Stąd plon nie musi być znacznie niższy, ale jest znacznie gorszej jakości.

 Owoce ogórka z objawami niedoboru potasu

Ze względu na to, że potas wpływa pozytywnie na kształtowanie się owoców ogórka (na ich twardość), a także na odporność na choroby, szczególnie na kanciastą plamistość i mączniaka prawdziwego, niektórzy doradcy zalecają (nie czekając na wystąpienie objawów niedoboru tego składnika), niewielką część wyliczonej przedsiewnej dawki dać pogłównie, najlepiej razem z ostatnią pogłówną dawką azotu. Jednorazowa dawka pogłówna potasu powinna oscylować w granicach 50 kg K2O/ha. Na glebach lżejszych efekt działania nawożenia pogłównego potasem ujawnia się szybciej, ale należy pamiętać, że dawki tego składnika powinny być niższe w porównaniu z dawkami stosowanymi na glebach cięższych. Gdy potasu będzie w roztworze glebowym w nadmiarze, blokuje roślinie pobieranie wapnia i magnezu. W uprawie ogórka nie należy stosować nawozów potasowych w formie chlorkowej, ze względu na toksyczne działanie jonów chloru na rośliny. Nawożenie dolistne potasem może być skuteczne, ale tylko w krótkim okresie.

[NEW_PAGE]Wapń i magnez
Objawów braków wapnia na roślinach ogórka należy szukać na najmłodszych liściach i wierzchołkach wzrostu. Rozwijające się liście mogą wyglądać na przypalone. Ponadto charakterystycznie wywijają brzegi blaszki liściowej ku dołowi. Mogą na nich pojawić się białawe plamy. Starsze i dojrzałe liście pozostają bez zmian. Kiedy niedobór wapnia jest duży dochodzi do zamierania kwiatów i wierzchołków wzrostu. Nie powinno być problemów z deficytem wapnia w glebie, na której jest uregulowany odczyn poprzez racjonalne nawożenie tym składnikiem przed założeniem plantacji. Ewentualne niedobory wapnia można uzupełniać stosując dolistnie opryskiwanie roślin saletrą wapniową w stężeniu zalecanym przez producenta.

Ogórek jest rośliną wrażliwą na braki magnezu, szczególnie na glebach lekkich oraz w latach z dużymi opadami deszczu lub też wtedy, gdy plantacja jest nawadniana. Do braku magnezu może przyczynić się stosowanie zbyt dużych dawek potasu oraz nadmierne występowanie w glebie jonów amonowych i wapnia. Objawy niedoboru magnezu często występują podczas chłodnej pogody. Braki magnezu powodują żółknięcie starszych liści. Objawy są widoczne pomiędzy głównymi nerwami blaszki liściowej, podczas gdy nerwy pozostają zielone. Zażółcone części liścia mogą w konsekwencji zasychać. Stosowanie przed założeniem plantacji wapna dolomitowego, powinno wyeliminować jakąkolwiek potrzebę uzupełniania tego składnika w nawożeniu pogłównym. Jeśli jednak w trakcie wegetacji wystąpią objawy wskazujące na jego braki w glebie, należy uzupełnić go przez dolistne zastosowanie nawozów zawierających magnez w stężeniach polecanych przez producenta (np. saletry magnezowej).

W glebie, w której wartość pH oscyluje w granicach 6-6,5, nie powinno dochodzić do sytuacji, w której ważne dla rośliny mikroelementy byłyby niedostępne. Analiza chemiczna gleby na zawartość mikroskładników, umożliwia poprawne, przedsiewne ich uzupełnienie. Nie powinno być również problemu z ich niedostatkiem, tam, gdzie stosowany jest obornik. Nie przeprowadzając analizy chemicznej gleby na zawartość mikroelementów, niektórzy producenci dodają do przeprowadzanych zabiegów ochrony roślin wieloskładnikowe nawozy dolistne polecane dla ogórka. Działając w ten sposób, uzupełniają mogące wystąpić niedobory mikroelementów. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że w tym wypadku oprócz mikroelementów wprowadza się równocześnie makroelementy, w tym często azot. Dlatego warto przyjrzeć się jaki jest skład nawozu oraz tak zaplanować ilość i terminy zabiegów, aby nie dopuścić do pogorszenia jakości owoców.

Bor, mangan i siarka
Niedożywienie roślin ogórka borem objawia się zniekształceniem młodszych liści i zamieraniem wierzchołków wzrostu. Najstarsze liście mają natomiast na brzegach blaszki liściowej szeroką i żółtą obwódkę. Ponadto młode zawiązki owoców pojawiające się na roślinie zamierają i masowo są przez nią zrzucane. W przypadku stosowania boru trzeba postępować ostrożnie, ponieważ nawet niewielkie przenawożenie tym składnikiem może działać toksycznie na rośliny ogórka – powoduje powstawanie żółtych, a później brązowych, nekrotycznych plam (miejsca na liściu, gdzie tkanka obumiera), które łącząc się ze sobą w większe obszary, powodują całkowite zamieranie tkanek liścia. W tym samym czasie młode liście stają się chlorotyczne i zdeformowane, a liczba kwiatów żeńskich jest bardzo mała. Ocena zawartości boru w glebie przed założeniem uprawy powinna rozstrzygnąć czy ewentualne dokarmianie będzie konieczne. Gdyby jednak dolistny oprysk był wymagany, to lepiej wykonać wcześniej test na małej powierzchni i sprawdzić czy nie wywoła on niepożądanych efektów. Warto pamiętać, że toksyczność boru jest trudniejsza do usunięcia niż jego niedobór.

Niedobory manganu zdarzają się głównie na glebach o zbyt wysokim pH oraz przenawożonych wapniem. Jego objawy występują na młodszych liściach ogórka, gdzie blaszka liściowa przybiera barwę jednolicie bladozieloną do żółtej, a nerwy liścia pozostają zielone. Niedobory manganu można uzupełniać opryskując liście roztworem siarczanu manganu.

Objawy niedoboru siarki są podobne do objawów niedoboru azotu, z tą różnicą, że będą one widoczne na nowo uformowanych młodych liściach. Blaszka liściowa razem z nerwami Przybiera więc matowy jednolicie żółty kolor. Niedobór siarki nie powinien wystąpić tam, gdzie używa się siarczanowych form nawozów potasowych.

Dr Wojciech Matuszak
„Spójnia” Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Sp. z o.o. w Nochowie
Zdjęcia: W. Matuszak

1 KOMENTARZ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Wpisz treść komentarza
Wpisz swoje imię