Jakość materiału szkółkarskiego a sadowniczy sukces

Najlepsze do zakładania sadu są rozgałęzione drzewka dwuletnie ze szczepienia zimowego w ręku, drzewka dwuletnie uzyskane z przycięcia okulantów wiosną drugiego roku szkółki oraz dobrze wyrośnięte okulanty. Korony okulantów są zwykle słabiej rozgałęzione i w pierwszych latach owocują nieco słabiej od drzewek dwuletnich.
 
Co wybrać?
W większości polskich szkółek najczęściej produkuje się okulanty, których jakość bywa różna. Cykl produkcyjny tego typu drzewek owocowych trwa dwa lata, a ich część nadziemna (przewodnik i korona) jest jednoroczna. Jakość tego materiału w dużym stopniu zależy od umiejętności produkcyjnych szkółkarza, technologii oraz odmiany i podkładki. Bardzo często są to drzewka dobrze wyrośnięte z licznymi pędami bocznymi (8-12 szt.), ale znaczną część stanowią drzewka słabszej jakości bez rozgałęzień bocznych tzw. „jednopędówki”, które w sadach intensywnych mają ograniczone zastosowanie, ponieważ w okres owocowania wchodzą średnio o 2 lata później niż materiał z dobrze wykształconą koroną.
 
W ostatnich latach bardzo dużym zainteresowaniem cieszą się drzewka dwuletnie (tzw. drzewka typu knip-boom), których technologia produkcji trwa dwa lub trzy lata. Materiał ten uzyskuje się najczęściej poprzez szczepienie zimowe w ręku, okulizację podkładek „śpiącym oczkiem” lub pozostawienie okulantów na dodatkowy rok w szkółce. Ten rodzaj materiału szkółkarskiego cechuje się bardzo wysoką jakością, i najlepiej nadaje się do nasadzeń towarowych, ponieważ posiada dużą liczbę pędów syleptycznych zakończonych pąkami kwiatowymi.
 
Gospodarstwa szkółkarskie oferują również podkładki szczepione w ręku oraz podkładki ze śpiącym oczkiem, które po zakupie należy wysadzać w rozstawie szkółkarskiej i dopiero drugim roku uprawy na miejsce stałe.
 
Przepisy prawne
Zakupiony materiał szkółkarski powinien posiadać dokumentację (paszport) potwierdzającą jego pochodzenie, status zdrowotności, nazwę odmiany i podkładki. Od 1 maja 2004 r.  w obrocie towarowym znajdują się drzewka kwalifikowane oraz drzewka CAC (Conformitas Agraria Communitatis – spełniający minimalne wymagania). W przypadku materiału kwalifikowanego do produkcji zawsze używa się komponentów (podkładek i zrazów) urzędowo sprawdzonych pod względem zdrowotnym – w statusie „ww” tj. wolnych od wirusów („vf” – z ang. virus free). Tego typu drzewka owocowe potencjalnie wolne są od bardzo groźnych chorób wirusowych. Zgodnie z przepisami prawnymi (Rozporządzenie MRiRW z dnia 1.02.2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego, załącznik nr 9, rozdział VIII, Dz. U. Nr 29, poz. 189) elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski powinien:

• być pełnej czystości gatunkowej i odmianowej;
• mieć właściwy wygląd dla gatunku i odmiany;
• być praktycznie wolny od uszkodzeń fizycznych, mechanicznych albo chemicznych;
• być praktycznie wolny od jakichkolwiek wad wynikających z rozmnażania, które mogłyby obniżyć jego przydatność i jakość;
• być przygotowany w postaci jednorodnych partii (w przypadku łączenia partii zachowuje się dane o składzie partii i pochodzeniu poszczególnych składników);
• być wolny od organizmów kwarantannowych;
• być praktycznie wolny od patogenów, chorób i organizmów, które mogą obniżyć jakość materiału szkółkarskiego.

Objawy zgorzeli kory na przyciętym okulancie jabłoni z jasnopomarańczowymi brodawkami gruzełka cynobrowego

Wymagania jakościowe
Minimalne wymagania jakościowe (parametry zewnętrzne) elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego w myśl przepisów prawnych są następujące: drzewka powinny mieć co najmniej 80 cm wysokości (mierząc od szyjki korzeniowej), a pień powinien mieć co najmniej 8 mm średnicy (mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania). Materiał taki powinien mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych lub korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku. Należy zaznaczyć, że są to minimalne wymagania, a tego typu materiał bardzo rzadko znajduje się na rynku.
 
Do produkcji drzewek w kategorii CAC prawnie dopuszcza się komponenty (podkładki i zrazy) niesprawdzone urzędowo pod względem zdrowotnym (istnieje duże ryzyko przenoszenia groźnych patogenów, w tym wirusów). Dla materiału tego nie określa się statutu zdrowotności, stopnia kwalifikacji oraz parametrów jakości zewnętrznej (grubości, wysokości, liczby pędów bocznych). Według przepisów materiał ten powinien zachować jedynie odpowiednią czystość gatunkową i odmianową, właściwy wygląd gatunku i odmiany, być praktycznie wolny od uszkodzeń fizycznych, mechanicznych, chemicznych oraz jakichkolwiek wad wynikających z rozmnażania, które mogłyby obniżyć jego przydatność i jakość, być przygotowany w postaci jednorodnych partii (w przypadku łączenia partii zachowuje się dane o składzie partii i pochodzeniu poszczególnych składników), być wolny od organizmów kwarantannowych, być praktycznie wolny od patogenów, chorób i organizmów, które mogą obniżyć jakość materiału szkółkarskiego. W związku z powyższym materiał szkółkarski CAC jest mniej wartościowy do zakładania intensywnych sadów towarowych.