Fot. 1. Schizophragma hydrangeoides
Polskie obserwacje
To niezwykle rzadkie pnącze (czyt. też „Szkółkarstwo” 3/2004 — red.) było uprawiane w arboretum w Kórniku jeszcze w latach 50. ubiegłego stulecia. Po długiej przerwie ponownie je introdukowano w 1983 roku w Rogowie z nasion otrzymanych z ogrodu botanicznego w Kyoto, w Japonii. Obecnie 21-letni okaz rosnący w Rogowie przy starej sośnie wspiął się na wysokość 12 metrów, a grubość jego pędu przy ziemi wynosi 6 cm. Po raz pierwszy zakwitł w 1996 roku, a wysiane nasiona skiełkowały obficie, dzięki czemu wiele okazów nie tylko przekazano do innych ogrodów, ale przeznaczono również na sprzedaż.
W arboretum kórnickim uprawiano także drugi gatunek przywarki pochodzący z Chin — S. integrifolium, o większych, całobrzegich liściach i kwiatach długości do 7 cm, sterylnych. Rosła tam jeszcze w połowie lat 70., obecnie nie istnieje. Gatunek ten uważany jest jednak za wrażliwszy na mróz niż przywarka japońska.
Opis gatunku i odmian
Przywarkę japońską od hortensji pnącej najłatwiej odróżnić po białych kwiatach sterylnych, wyrastających na obrzeżach kwiatostanu — płaskiego baldachogrona o średnicy około 20 cm. U przywarki kwiatem sterylnym jest jeden, sercowaty „płatek” (w rzeczywistości są to przekształcone działki) o długości około 3 cm (fot. 2), u hortensji pnącej kwiat sterylny jest natomiast 4(5)-płatkowy. Przywarka zakwita na początku lipca, mniej więcej 2 tygodnie po hortensji. Kwiaty płodne są drobne. Owocem jest mała, żeberkowana torebka długości 5–7 mm. Zaschnięte kwiatostany, podobnie jak u hortensji pnącej, utrzymują się do wiosny (kwiaty sterylne zmieniają barwę na jasnobrązową, owocostany są ciemnobrązowe). Liście, o długich ogonkach, są jajowate, o nasadzie zaokrąglonej, długości 7–12 cm, zaostrzone i grubo, odlegle ząbkowane, zwłaszcza w górnej połowie liścia.
Fot. 2. S. hydrangeoides — kwiatostan
W porównaniu z hortensją pnącą, przywarka rośnie mniej bujnie, a rośliny nie są tak gęste
i szerokie. Kora na starych pędach ma u przywarki podłużne spękania, podczas gdy u hortensji łuszczy się papierzasto.
Znane są dwie odmiany przywarki japońskiej, z których jedna — 'Moonlight’ — jest oferowana w Polsce. Jej liście mają sercowaty kształt, ciemnozielone nerwy i marmurkowatobiałe przestrzenie pomiędzy nimi (fot. 3). Szczególnie efektownie wygląda i rozwija się w miejscach zacienionych. Druga odmiana — 'Rosea’ — tworzy lekko zaróżowione kwiaty sterylne oraz liście o czerwonych ogonkach.
Fot. 3. S. hydrangeoides 'Moonlight’
Rozmnażanie, wymagania i zastosowanie
Przywarkę łatwo rozmnożyć z nasion. Należy je wysiewać w końcu zimy do skrzynek w szklarni, do dobrze przesianej ziemi kompostowej z piaskiem (2 : 1). Nasion nie należy przykrywać, natomiast skrzynkę powinno się przykryć szybą, a nasiona codziennie zraszać. Rozmnażanie z półzdrewniałych sadzonek w czerwcu i lipcu jest również możliwe, ale przywarka nie należy do gatunków łatwo wytwarzających korzenie.
Przywarki lubią gleby świeże i wilgotne o lekko kwaśnym odczynie. Najlepiej rosną na stanowiskach częściowo ocienionych. Przy pomocy korzeni przybyszowych wspinają się po murach i drzewach, nie wymagają więc podpór. Są również przydatne jako rośliny okrywowe na zacienione stanowiska. Z uwagi na przydatność do sadzenia w takich miejscach oraz cechy ozdobne, przywarka japońska jest warta szerokiego rozpowszechnienia.
