Założeniem szkółkarza produkującego drzewka jabłoni jest to, aby wszystkie okulanty miały średnicę powyżej 12 mm, pień był co najmniej 60-centrymetrowy, a koronka składała się z 8–10 pędów. Takie parametry udaje się jednak uzyskać tylko pod warunkiem zapewnienia roślinom właściwych warunków wzrostu.
| Czynniki związane z klimatem, odżywianiem i ochroną roślin | ||||
| Należą one do najważniejszych spośród tych, od których zależy wzrost okulantów w szkółce. Przebieg pogody podczas wegetacji (szkółkarz nie ma na to, niestety, wpływu) w sposób zasadniczy decyduje o wynikach produkcyjnych — im cieplejszy rok, o dłuższym okresie wegetacji, tym okulanty są silniejsze. Rozkład i natężenie opadów wpływają z kolei na stan gleby, a ten decyduje o wzroście roślin w szkółce. Na glebach lżejszych kilkutygodniowy brak deszczu lub na cięższych jego nadmiar powoduje drastyczne zahamowanie wzrostu. Z tymi ostatnimi problemami można sobie poradzić za pomocą nawadniania albo odprowadzając nadmiar wody systemem sączków. Następny czynnik to zaopatrzenie roślin w składniki pokarmowe, których dostarcza się podczas przygotowywania gleby pod szkółkę, a następnie uzupełnia w nawożeniu pogłównym — doglebowo lub dolistnie. Chwasty i szkodniki też nie są już — w dobrych szkółkach — czynnikami ograniczającymi wzrost okulantów, dzięki metodom ochrony roślin. | ||||
| Czynniki związane z jakością podkładek | ||||
| – Średnica sadzonych podkładek. Na podstawie praktycznych obserwacji i doświadczeń przeprowadzonych w szkółce Katedry Sadownictwa SGGW można stwierdzić, że zastosowanie podkładek cieńszych niż 7-milimetrowe znacznie osłabiało wzrost okulantów jabłoni w porównaniu z okulantami wyprodukowanymi na podkładkach 9–11-milimetrowych. Zastosowanie zaś podkładek o średnicy większej niż 11 mm nie spowodowało istotnie silniejszego wzrostu drzewek. – Jakość systemu korzeniowego. Podkładki o obfitszym systemie korzeniowym, o większej liczbie miejsc wyrastania korzeni, a także te, które odbierane są na wiosnę z matecznika (nieprzemarznięte) wpływają korzystnie na wzrost okulantów w szkółce. | ||||
| Rodzaj podkładki | ||||
W szkółce na pierwszy rzut oka widać różnice we wzroście okulantów różnych odmian, natomiast trudniej stwierdzić różnice w zależności od podkładki. Te różnice udaje się z reguły wykazać dopiero na podstawie pomiarów biometrycznych. W szkółce Katedry Sadownictwa SGGW na glebie typu mady założono doświadczenia mające na celu ocenę wpływu różnych podkładek jabłoni na wzrost okulantów. W lipcu 1994 roku zaokulizowano odmiany 'Elstar’, 'Gloster’ i 'Jonagold’ na 9 różnych podkładkach zakwalifikowanych jako karłowe i superkarłowe (tab. 1).
Natomiast w latach 1995–96 i 1998–99 prowadzono doświadczenie z użyciem 12 podkładek należących do różnych grup wzrostu, zaokulizowanych oczkami odmiany 'Elise’ (tab. 2). Podkładki użyte do wszystkich doświadczeń miały średnicę 9–11 mm oraz około 4, 5 miejsc wyrastania korzeni, zaś oczka zakładano na wysokości 15 cm od ziemi. W celu określenia wpływu podkładek na wzrost okulantów zmierzono przed wykopaniem drzewek średnicę na wysokości 15 cm oraz ich wysokość nad miejscem okulizacji. W przypadku odmiany 'Elise’ obliczono również liczbę pędów bocznych przypadającą na drzewko, a także określono procent okulantów rozgałęzionych, przyjmując za rozgałęzione te mające co najmniej 3 pędy boczne, o długości większej niż 10 cm. Pień formowano do wysokości 60 cm w przypadku odmian 'Elstar’, 'Elise’ i 'Gloster’ oraz 70 cm u odmiany 'Jonagold’. Dodatkowo rozgałęzianie okulantów odmiany 'Gloster’ stymulowano przy pomocy preparatu Promalin.
Najsłabsze okulanty otrzymano we wszystkich doświadczeniach na superkarłowej angielskiej podkładce M.27 oraz na podkładce białoruskiej PB-4*. Obie te podkładki dotychczas nie znalazły zastosowania w polskim sadownictwie, ze względu na zbyt silne skarlanie drzew. Jednakże w warunkach Holandii M.27 jest szeroko wykorzystywana dla odmian silnie rosnących, w bardzo intensywnych sadach. Do takich sadów w naszym kraju mogłyby się nadawać podkładki hodowli polskiej o nieco większej sile wzrostu, takie jak: P 22, P 16 i P 59 lub rosyjska B 146** (fot.). Okazało się, że pomimo zakwalifikowania tych podkładek do superkarłowych, okulanty na nich wyprodukowane niejednokrotnie były silniejsze niż na podkładkach półkarłowych P 60, M.26 czy B 396***. Podobnie na podkładce B 9 okulanty okazywały się silniejsze niż na wielu innych podkładkach o silniejszym wzroście.
Podkładki półkarłowe P 2, P 60 i M.26 powodowały słabszy wzrost okulantów odmiany 'Elise’ w obu latach badań. W czasie prowadzenia doświadczenia w szkółce od razu można było rozpoznać drzewka na podkładce P 14, które były zawsze najsilniejsze. Niezbyt wyraźny i jednoznaczny okazał się natomiast wpływ, jaki na wzrost okulantów miały podkładki B 396 i P 16, na których w jednym roku okulanty były jednymi z silniejszych, zaś w drugim — jednymi ze słabszych. * PB-4 — podkładka białoruska otrzymana z wolnego zapylenia B 9 w stacji doświadczalnej w Prużanach (leżących niedaleko granicy z Polską) przez dr. Zdorowcowa. Odznacza się dużą odpornością na mróz, bardzo dobrze rozmnaża się w mateczniku. Zaliczana jest do podkładek superkarłowych, o wielkości drzew zbliżonej do tej u M.27, drzewa odmian słabo rosnących mogą rosnąć zbyt słabo na PB-4. ** B 146 — rosyjska podkładka powstała z krzyżowania B 9 x Nr 13–14 przez Budagowskiego w 1957 roku. Odporna na mróz, o dużej wydajności w mateczniku. Charakteryzuje się obfitym systemem korzeniowym, o licznych drobnych korzeniach, ma bardzo kruche drewno (przy wykopywaniu okulantów ze szkółki podkładka łatwo się łamie). Badania prowadzone na całym świecie pokazują, że drzewka okulizowane na B 146 są w sadzie mniejsze niż na M.9. *** B 396 — rosyjska podkładka powstała z krzyżowania B 9 x Nr 13–14 przez Budagowskiego w 1962 roku. Odporna na mróz, o dużej wydajności w mateczniku. Drzewa na B 396 są zbliżone pod względem wielkości do tych na M.7. | ||||
| Podsumowanie | ||||
| W warunkach szkółki wpływ podkładek na wzrost okulantów jest odmienny niż na wzrost drzew w sadzie. Dodatkowo wpływ pogody w danym roku jest niejednokrotnie większy niż wpływ samych podkładek. Efekt ten jest wyraźny przy porównaniu wielkości okulantów 'Elise’ wyprodukowanych w chłodnym, 1996, roku i w dużo cieplejszym, o dłuższym okresie wegetacji, roku 1999. Różnice pomiędzy wpływem podkładek w szkółce i w sadzie na wzrost drzewek wytłumaczyć można większymi możliwościami przezwyciężania warunków stresowych w szkółce przez niektóre podkładki. Przede wszystkim chodzi tu o stres związany z przesadzaniem podkładek z matecznika do szkółki i zdolnością niektórych podkładek do regenerowania lub tworzenia systemu korzeniowego w szkółce oraz do przezwyciężania stresu związanego z suszą. Podkładki w szkółce mają bardzo małą — w stosunku do drzew w sadzie — objętość systemu korzeniowego. Prawdopodobnie dlatego okulanty na podkładkach P 59, B 146 i B 9 — charakteryzujących się łatwiejszym tworzeniem korzeni oraz obfitszym systemem korzeniowym — były silniejsze od okulantów na innych podkładkach, o mniejszych możliwościach tworzenia korzeni. | ||||
