Wymagania
Truskawki nie mają dużych potrzeb w stosunku do nawożenia wapniem (rys. 1), akumulują go w korzeniach, pędach i liściach. Owoce truskawek, pomimo bardzo dużego udziału w masie roślin, zawierają stosunkowo mało wapnia. Truskawki pobierają go intensywnie w okresie silnego przyrostu masy liściowej aż do kwitnienia.
W czasie owocowania zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest już niewielkie.
Rys. 1. Akumulacja azotu, fosforu i wapnia w poszczególnych organach truskawek pod koniec sezonu wegetacyjnego (Albregts i Howard)
Z uwagi na dużą zawartość wapnia w glebie, przy tradycyjnej uprawie truskawek zazwyczaj nie nawozi się dodatkowo tym składnikiem. Intensywne nawadnianie wodą o niskiej zawartości wapnia może doprowadzić do znacznego obniżenia stężenia tego pierwiastka w roztworze glebowym. Jednoczesne nawożenie pożywką bez wapnia może być wtedy powodem ograniczenia jego pobierania.
Truskawki mogą rosnąć nawet przy bardzo niskich stężeniach wapnia w pożywce, pod warunkiem, że stężenie innych kationów jest także niskie. Przy intensywnej uprawie truskawek, gdy wraz z wodą (fertygacja) podawane są jony NH4+, K+ i Mg+2 optymalna dla pobierania wapnia jego proporcja w stosunku do innych kationów może być zakłócona. Badania Filipa Lietena z Belgii wykazały, że zmniejszenie dawki K+ do Ca+2 istotnie poprawiało jędrność truskawek.
Fertygacja
Także w ISK przeprowadzono badania nad wpływem wapnia w pożywce na jego pobieranie oraz wzrost i owocowanie truskawek odmiany 'Elsanta’. Uprawę prowadzono w szklarni, w doniczkach. Pożywka podawana była wraz z wodą przez system kroplowego nawadniania. W doświadczeniu wykorzystano dwa rodzaje gleby (ciężką i lekką) i 3 poziomy nawożenia.
Gleba tak zwana ciężka pobrana została z warstwy ornej gleby brunatnej ciężkiej z SZD ISK Brzezna i zawierała 56% piasku, 15% pyłu, 26% iłu i 3% materii organicznej. Glebę lekką stanowił piasek gliniasty lekki z Pola Doświadczalnego SGGW w Skierniewicach — 70% piasku, 15% pyłu, 14% iłu i 1% materii organicznej.
W doświadczeniu zastosowano następujący skład pożywek nawozowych.
Pożywka 1 N–P–K–Ca (mg/l) + mikroelementy — do nawadniania stosowano wodę wodociągową. Pożywkę różnicowano w zależności od fazy rozwojowej roślin:
po posadzeniu (76–53–36–100),
okres kwitnienia (96–9–55–100),
plonowanie (53–18–100–100).
Pożywka 2 zawierała makro i mikroelementy, nie było w niej jednak wapnia. W celu wyeliminowania go zastosowano tu wodę destylowaną.
N–P–K–Ca (mg/l) + mikroelementy:
po posadzeniu (76–53–36–0),
okres kwitnienia (96–9–55–0),
plonowanie (53–18–100–0).
Pożywka 3. Kontrola bez nawożenia — do nawadniania stosowano wodę destylowaną.
W praktyce do nawadniania nie stosuje się wody destylowanej, a więc zawsze zawiera ona pewne ilości wapnia. Nawet woda deszczowa, która gromadzona jest w zbiorniku otwartym, zawiera zazwyczaj kilkanaście miligramów Ca. Twarda woda może zawierać nawet powyżej 100 mg Ca w litrze. Zalecenia co do zawartości wapnia w pożywce nawozowej dla upraw bezglebowych wahają się w granicach 120 do 200 mg/l (w zależności od fazy rozwojowej i rodzaju podłoża). Dlatego też przed przystąpieniem do nawadniania należy wykonać analizę wody. W badaniach własnych, w celu uzyskania skrajnie różnych poziomów zawartości wapnia w pożywce do nawadniania, zastosowano wodę destylowaną — w praktyce warunki zerowej zawartości wapnia w wodzie nigdy nie wystąpią. Badania prowadzono jednak w glebach, które naturalnie zawierają wysoki poziom wapnia.
Powszechnie wiadomo, że truskawki mają stosunkowo niskie potrzeby pokarmowe. Jednak otrzymane wyniki wykazały, że brak nawożenia ograniczał wzrost i plonowanie truskawek, niezależnie od zasobności gleby (rys. 2, 3, 4). Świadczy to, że przy ograniczonej objętości podłoża i intensywnym nawadnianiu niezbędne jest dodatkowe nawożenie truskawek. Może to być spowodowane, między innymi, nadmiernym rozcieńczeniem roztworu glebowego i stosunkowo małą objętością gleby przypadającą na jedną roślinę. Szybkość pobierania jonów zależy od ich stężenia w roztworze glebowym, dlatego przy przedłużającej się suszy i intensywnym nawadnianiu fertygacja może dać pozytywne efekty.
Rys. 2. Świeża masa korzeni oraz zawartości w nich wapnia, w zależności od rodzaju gleby i nawożenia
Rys. 3. Świeża masa liści oraz zawartości w nich wapnia, w zależności od rodzaju gleby i nawożenia
Rys. 4. Plon truskawek oraz zawartość wapnia w owocach, w zależności od rodzaju gleby i nawożenia
Brak Ca w podawanej pożywce nie miał wpływu na masę korzeni i liści, istotnie jednak obniżył plon truskawek — na plantacjach intensywnie nawadnianych zbyt niska zawartość wapnia w wodzie może ograniczać plonowanie. Dlatego, jeśli prowadzi się fertygację, to pożywka powinna zawierać Ca.
Zawartość Ca w korzeniach, liściach i owocach truskawek była uzależniona od składu pożywki. Najmniej wapnia znajdowało się w korzeniach roślin nawożonych pożywką pozbawioną tego składnika. Zastosowanie pożywki zawierającej wapń zwiększyło jego zawartość w korzeniach i liściach. W przeciwieństwie jednak do liści i korzeni, najniższą koncentrację Ca w owocach stwierdzono przy nawożeniu pełną pożywką nawozową. Stwierdzono tu ujemną korelację (im wyższy był plon, tym mniejsza koncentracja wapnia w owocach) pomiędzy wysokością plonu a koncentracją tego makroelementu w owocach. Nawożenie pełną pożywką zawierającą wapń spowodowało lepsze wyrastanie owoców (wyższa średnia masa owoców), nie poprawiło jednak jego pobierania — wystąpił tu tak zwany efekt rozcieńczenia. A więc analiza zawartości wapnia w owocach truskawek nie jest dobrym elementem diagnostycznym dla oceny odżywienia truskawek tym pierwiastkiem.
Otrzymane wyniki świadczą o tym, że nie można pomijać wapnia przy opracowywaniu programu fertygacji truskawek. Nie dotyczy to tylko upraw bezglebowych, w których podawanie wapnia jest niezbędne, ale powinno być także brane pod uwagę na plantacjach gruntowych.
